Risico's
Een risico is een onzekere gebeurtenis die het behalen van afgesproken doel(en) en resultaten kan belemmeren of vertragen. Dit zijn naast financiële ook niet-financiële risico’s, zoals bestuurlijke en juridische risico’s, imago- en frauderisico’s. Deze hebben niet (altijd) direct een financiële impact, maar kunnen (op termijn) wel grote gevolgen hebben voor de gemeente.
Niet alle risico’s zijn relevant voor het weerstandsvermogen. Bijvoorbeeld omdat ze verzekerd zijn of omdat er een voorziening is getroffen. Wij brengen de belangrijkste risico’s in beeld waarvoor geen beheersmaatregelen zijn genomen of die anderszins niet zijn, of kunnen worden afgedekt.
Risico's na jaarrekening 2025
Wij monitoren continu onze risico's. Naar aanleiding hiervan actualiseerden we sinds de jaarrekening 2025 de risicoanalyse.
Sociaal Domein
Risico: structurele houdbaarheid van de financiële positie onder druk
Gemeenten staan structureel onder financiële druk in het sociaal domein (Jeugd, Wmo en Participatiewet), door stijgende vraag, toenemende complexiteit en onzekerheden in rijksfinanciering.
Jeugdhulp
De uitvoering van de Hervormingsagenda Jeugd vraagt om investeringen, onder andere in Stevige Lokale Teams. De effecten worden pas op langere termijn zichtbaar. Daarnaast boekte het Rijk besparingen in die volgens de VNG en de Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd slechts deels haalbaar zijn. Als deze besparingen niet behaald worden, leidt dit tot tekorten. Voor de jaren tot en met 2027 compenseerde het Rijk de financiële tekorten, maar voor 2028 en verder blijft onzekerheid bestaan over de dekking.
In de begroting maakten we een realistische raming van de lasten jeugdzorg inclusief de financiële gevolgen van de Hervormingsagenda). Vanaf 2028 verwachten we dat de volumes licht dalen door de beheersmaatregelen die we nemen. Dit brengt wel risico's met zich mee. Hiervoor hebben we vanaf 2028 € 1 miljoen opgenomen in de stelpost indexeringen.
In de Voorjaarsnota 2025 zijn afspraken gemaakt over het zwaarwegende advies van de Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd in 2027 met betrekking tot de kosten die gemeenten maken voor jeugdzorg. Deze afspraken heeft het huidige kabinet in het Overhedenoverleg van 13 april 2026 herbevestigd. Vooruitlopend op deze vervolgafspraken zijn in deze begroting stelposten opgenomen, omdat we erop vertrouwen dat het rijk zich aan de gemaakte afspraken houdt.”
Daarnaast leiden verplichte kostprijsonderzoeken mogelijk tot hogere tarieven dan begroot. Ten slotte blijft Jeugdhulp een open einde regeling. Als het aantal zorgvragen en de complexiteit ervan blijft toenemen, zullen de kosten verder stijgen.
Wmo
Binnen de Wmo zorgt vergrijzing voor een stijgende en complexere zorgvraag. In combinatie met de hogere tarieven door verplichte kostprijsonderzoeken kan dit leiden tot een sterkere kostenstijging.
In de begroting maakten we een realistische raming van de lasten Wmo. Vanaf 2028 verwachten we dat de volumes licht dalen door de beheersmaatregelen die we nemen. Dit brengt wel risico's met zich mee. Hiervoor hebben we vanaf 2028 € 1 miljoen opgenomen in de stelpost indexeringen.
In de Voorjaarsnota 2026 is een korting toegepast op het Gemeentefonds vanwege het afschaffen van de huishoudelijke hulp in de Wmo. Het is nog onduidelijk hoe deze bezuiniging wordt ingevuld, wat maakt dat wij de korting vanaf 2029 via een stelpost tenietdoen.
Daarnaast is er het plan om een inkomensafhankelijke eigen bijdrage in te voeren in 2028. Dat moet een rem zetten op de zorgvraag, maar ook dit plan is nog onzeker door uitstel van politieke besluitvorming.
Participatiewet
Met de inwerkingtreding van de Participatiewet in balans per 1 januari 2026 nemen de uitvoeringslasten en financiële risico’s toe, onder meer door hogere verwachtingen richting ondersteuning en begeleiding.
Samenvattend risico
Het risico bestaat uit een samenloop van factoren: achterblijvende rijkscompensatie, vertraagde of beperkte effecten van hervormingen, stijgende tarieven en een groeiende en complexere zorgvraag. Hierdoor staat de structurele houdbaarheid van de financiële positie onder druk.
Gemeentefonds
Risico: onzekerheid ten aanzien van lange termijn uitkeringen uit het gemeentefonds
De uitkeringen uit het gemeentefonds zijn onze belangrijkste inkomstenbron en blijven onzeker door wijzigingen in taakmutaties, verdeelmaatstaven en normeringssystematiek. Recente bijstellingen, onder andere binnen het sociaal domein (Hervormingsagenda Jeugd), werken door in de uitkeringsfactor vanaf 2027 en kennen nog onzekerheden in omvang en timing.
Daarnaast zijn de verdeelmodellen gebaseerd op landelijke gemiddelden, die niet altijd aansluiten op de lokale situatie. Hierdoor bestaat het risico dat de ontwikkeling van het gemeentefonds onvoldoende aansluit bij onze feitelijke uitgaven, met name in het sociaal domein.
Toekomstige herzieningen van het verdeelstelsel en aanpassingen in de systematiek kunnen leiden tot onvoorziene financiële effecten en onzekerheid over de structurele toereikendheid van middelen.
Invoering Omgevingswet en Wkb
Risico: nadeelcompensatie en schadeclaims
De Omgevingswet en de regeling voor nadeelcompensatie hebben het juridisch kader voor schadeclaims verbreed. Meer besluiten kunnen aanleiding geven tot verzoeken om nadeelcompensatie. Hoewel eerste praktijkervaringen en jurisprudentie beschikbaar zijn, is nog geen bestendig beoordelingskader ontstaan. De uitkomsten blijven daardoor beperkt voorspelbaar.
Daarnaast blijven aansprakelijkheidsrisico’s bestaan bij onrechtmatig handelen (o.a. vergunningverlening, toezicht en handhaving).
Binnen de Wkb blijft de gemeente verantwoordelijk voor besluiten en handhaving, terwijl kwaliteitsborgers een zelfstandige rol hebben. Onvolkomenheden in rolverdeling, informatievoorziening en uitvoering kunnen leiden tot claims.
De praktijk bevindt zich nog in een transitiefase. Het risico op (mogelijk omvangrijke) schadeclaims blijft daarmee ook in 2027 reëel en lastig exact te kwantificeren.
Schadeclaims
Risico: het risico dat openstaande schadeclaims leiden tot onverwachte financiële lasten, juridische complicaties en reputatieschade voor de gemeente.
Openstaande schadeclaims kunnen mogelijk leiden tot financiële lasten, afhankelijk van de uitkomst van de beoordeling of juridische procedure. Daarnaast kunnen langdurige afhandelingstrajecten zorgen voor administratieve druk en juridische complexiteit. Hoewel niet elke claim tot schadevergoeding leidt, is het van belang om deze tijdig en zorgvuldig te monitoren om eventuele reputatie- of vertrouwensrisico’s richting betrokken partijen te beperken. Waar relevant nemen wij een voorziening op voor openstaande claims. In dat geval kennen wij in de risicoparagraaf geen bedrag meer toe aan een dergelijke claim.
Naar aanleiding van het besluit om geen medewerking te verlenen aan de opvanglocatie aan de Handelspoort heeft het COA in een brief van 26 november 2025 aan het college benadrukt dat het zich “wil houden aan de gemaakte afspraken” en dat het privaatrechtelijke verplichtingen is aangegaan, waarbij het aangeeft eventuele juridische stappen met vertrouwen tegemoet te zien. Hoewel het COA nog geen formele claim heeft ingediend, kan het niet realiseren van de opvang leiden tot mogelijke schadeclaims voor gemaakte voorbereidingskosten of contractuele verplichtingen. De omvang hiervan is nog onzeker en afhankelijk van een definitief weigeringsbesluit op de aanvraag omgevingsvergunning. De verwachting is dat hierover najaar 2026 meer duidelijkheid ontstaat. Het risico blijft reëel zolang het COA vasthoudt aan zijn aanspraak op nakoming van de gemaakte afspraken en er geen definitief besluit is op de aanvraag omgevingsvergunning.
Verbonden partijen
Risico: hogere bijdragen aan verbonden partijen en beperkte financiële voorspelbaarheid
De bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen zoals Aan-Z, Dethon, Publiek Vervoer Zeeland, GGD, RUD, VRZ, OLAZ en Sabewa blijven onder invloed van indexering, beleidsontwikkelingen en autonome kostenstijgingen. De VZG ‑ richtlijn vormt hierbij een uitgangspunt, maar de uiteindelijke indexering wordt jaarlijks herijkt, waardoor onzekerheid blijft bestaan over de structurele lastenontwikkeling.
Daarnaast blijkt in de praktijk dat verbonden partijen steeds vaker geconfronteerd worden met oplopende kosten (onder andere door personeelsschaarste en prijsstijgingen), aanvullende beleidsopgaven en taakuitbreidingen en financiële druk binnen de eigen exploitatie. Dit kan leiden tot verzoeken om aanvullende bijdragen, vaak buiten het reguliere begrotingsproces om. De financiële voorspelbaarheid is hierdoor beperkt.
Specifiek spelen bij enkele verbonden partijen aanvullende risico’s, zoals exploitatietekorten binnen het sociaal domein, stijgende kapitaallasten of toenemende vraag naar dienstverlening. Hierdoor kan de gemeentelijke bijdrage structureel onder druk komen te staan.
De eerder voorziene bezuinigingsopgave richting het ravijnjaar is verschoven naar 2028. Dit kan op termijn alsnog leiden tot aanvullende financiële druk bij verbonden partijen en daarmee tot hogere gemeentelijke bijdragen.
Tegelijkertijd wordt steeds nadrukkelijker gestuurd op de financiële beheersing van verbonden partijen en worden begrotingsafwijkingen sneller in beeld gebracht. Daarnaast verwerken wij financiële mutaties direct in de perioderapportages, waardoor eerder kan worden bijgestuurd en risico’s beter beheersbaar zijn.
Gelet op deze ontwikkelingen achten wij het risico op aanvullende bijdragen nog steeds reëel, maar beter beheersbaar dan in voorgaande jaren. Voor indexeringsrisico’s is een stelpost in de begroting opgenomen. Voor overige risico’s, waaronder incidentele of structurele bijstellingen van bijdragen, wordt het restrisico verlaagd van € 2.000.000 naar € 1.000.000.
Informatiebeveiliging / bedrijfscontinuïteit
Risico: verstoring gemeentelijke dienstverlening
Het risico bestaat dat cyberaanvallen de gemeentelijke dienstverlening ernstig verstoren. Dit kan leiden tot uitval van systemen, verlies van gegevens en maatschappelijke ontwrichting.
We voerden een cyber risico inventarisatie uit, begeleid door een professionele partij (AON). Zij berekenden de mogelijke impact van 2 scenario’s (cyberaanval en datalek). Op basis hiervan schatte AON de maximale impact in op € 4.100.000 in het geval van een datalek. We verwachten in 2026 een verzekering af te sluiten. Voor de begroting 2027 hanteren we een risico van € 3,5 miljoen. De uiteindelijke dekking en het restrisico zijn afhankelijk van polisvoorwaarden, waaronder uitsluitingen en maximale vergoedingen. Zodra deze bekend zijn passen wij het restrisico dienovereenkomstig aan.
Capaciteit uitvoering werkzaamheden
Risico: onderuitputting van middelen
Net als veel andere organisaties blijft ook onze gemeente geconfronteerd met de gevolgen van een krappe arbeidsmarkt. Hierdoor beschikken wij in sommige programma’s wel over financiële middelen, maar niet over voldoende uitvoeringscapaciteit om deze middelen tijdig en effectief in te zetten. Dit leidt tot een risico op onderuitputting.
Onderuitputting betekent dat beschikbare budgetten niet volledig of niet in het beoogde tempo worden benut. Dit kan leiden tot vertraging in de realisatie van beleidsdoelen en het missen van financiële of maatschappelijke kansen, bijvoorbeeld bij subsidietrajecten, projecten of cofinanciering met externe partijen.
Naast de financiële gevolgen heeft onderuitputting ook een maatschappelijke impact. Het niet (tijdig) uitvoeren van activiteiten kan effect hebben op de kwaliteit van dienstverlening, het vertrouwen van inwoners en ondernemers en de voortgang van opgaven binnen de brede welvaart.
In 2026 en richting 2027 zetten wij daarom nadrukkelijk in op het beter in balans brengen van ambities, middelen en beschikbare uitvoeringscapaciteit. Dit betekent dat wij scherper prioriteren in de uitvoering van werkzaamheden en bewuster keuzes maken in wat wij op korte termijn realiseren en wat wij (tijdelijk) faseren of later oppakken. Hierbij geldt dat wij ons richten op die activiteiten die het grootste maatschappelijke en bestuurlijke effect hebben.
Concreet betekent dit dat wij:
- prioriteren en faseren binnen programma’s op basis van maatschappelijke impact en uitvoerbaarheid
- de beschikbare capaciteit gerichter inzetten op kernopgaven
- realistisch ramen en waar nodig budgetten herprogrammeren
- tijdig signaleren waar uitvoering onder druk staat en hierover transparant rapporteren aan college en raad
Het risico op onderuitputting blijft aanwezig, maar wordt door deze maatregelen beter beheerst en beter voorspelbaar gemaakt.
Projectrisico's Campus Terneuzen/ Integraal huisvestingsplan onderwijsvoorzieningen
Risico: risico’s die we niet voorzien en de standaard voorziening van 10% in het projectbudget overschrijden.
Voor mogelijke projectrisico’s in relatie tot Campus Terneuzen nemen wij geen bedrag op voor de berekening van ons weerstandsvermogen. Omdat hier regelmatig vragen over gesteld worden leggen we uit waarom.
Voor elk project nemen wij een post onvoorzien van 10% op. Deze post gebruiken we om onvoorziene omstandigheden op te vangen. Het grootste risico voor (ver)nieuwbouw of renovatieprojecten voor de komende jaren is de netcongestie. Per project uit het IHP 2024-2028 nemen we daarom een frictiebudget op van € 300.000. Aan dit bedrag ligt geen raming ten grondslag, maar dit is gebaseerd op ervaringen uit het land. Een tweede risico bij onderwijshuisvesting zien wij in het betrekken van de buitenruimte en de vergroening in het onderwijs. Dit gaat verder dan een sober en doelmatig schoolplein waar we de ramingen op maken. Hiervoor nemen we een extra post op van 10% van de bouwkosten.
We starten elk project met een vooronderzoek. Hierin bepalen wij ook de projectspecifieke kosten. Onderdeel van dit vooronderzoek is een risicoanalyse. De uitkomsten van deze risicoanalyse worden verwerkt in de project specifieke kosten. Een dergelijke risicoanalyse is niet eenmalig. Voor grote projecten als Campus Terneuzen vindt minimaal 1x per kwartaal een risico-overleg plaats, waarin de status van de geïdentificeerde risico’s steeds opnieuw beoordeeld wordt. Dit betekent dat we voortdurend vinger aan de pols houden waar het mogelijke risico’s betreft ten aanzien van Campus Terneuzen. Op basis hiervan beoordelen we regelmatig in welke mate de project specifieke kosten hierop afgestemd zijn.
De ontbinding van de overeenkomst met de opdrachtnemer van MFA Hoek brengt onzekerheden met zich mee ten aanzien van de verdere uitvoering van het project. De mogelijke gevolgen brengen we nader in beeld. Zodra meer duidelijkheid bestaat over de consequenties en handelingsperspectieven, kijken we welke vervolgstappen passend zijn.
Netcongestie
Risico: vertraging in ontwikkeling van projecten en betrouwbare energielevering. Invloed op klimaatdoelstellingen.
Netcongestie vormt een toenemend risico voor de gemeente Terneuzen. De beperkte transportcapaciteit op het elektriciteitsnet kan gevolgen hebben voor zowel ruimtelijke ontwikkelingen als de betrouwbaarheid van de energievoorziening.
Dit risico kan zich op verschillende manieren manifesteren:
- vertraging in duurzame energieprojecten
- belemmeringen voor woningbouw en gebiedsontwikkeling
- risico’s voor een betrouwbare en tijdige energielevering
- extra kosten voor tijdelijke of aanvullende voorzieningen (bijvoorbeeld batterijen of andere oplossingen)
- mogelijke rem op economische ontwikkeling
- impact op het realiseren van klimaatdoelstellingen
De financiële impact van netcongestie is op dit moment moeilijk betrouwbaar te kwantificeren. Dit komt door de grote afhankelijkheid van externe factoren, zoals landelijke netontwikkeling, regelgeving en keuzes van netbeheerders en marktpartijen.
Wij houden er echter rekening mee dat netcongestie kan leiden tot extra kosten en vertragingen binnen projecten. Daarom nemen wij binnen projectbegrotingen waar relevant een risicobuffer op. Daarnaast is een generieke stelpost opgenomen van € 250.000 om op gemeentelijk niveau flexibiliteit te hebben bij het opvangen van onvoorziene kosten als gevolg van netcongestie.
Wij realiseren ons dat deze bedragen zijn gebaseerd op ervaringscijfers en nog niet op gedetailleerde ramingen. In de komende periode monitoren wij de ontwikkelingen actief en verfijnen wij, waar mogelijk, de financiële inschatting.
Tegelijkertijd zetten wij in op het beheersen van dit risico door:
- vroegtijdig afstemmen met netbeheerders bij nieuwe ontwikkelingen
- het integraal afwegen van energievoorziening bij ruimtelijke plannen
- het verkennen van innovatieve en tijdelijke oplossingen
- het faseren en prioriteren van projecten waar de energievoorziening knelt
Netcongestie blijft daarmee een onzeker maar relevant risico, dat zowel financiële als maatschappelijke effecten kan hebben. Door tijdige signalering, prioritering en flexibiliteit in de uitvoering proberen wij de impact hiervan zo veel mogelijk te beperken.
PFAS vervuiling
Risico: het risico dat onbekende PFAS-vervuiling leidt tot vertraging of stillegging van projecten, onverwachte saneringskosten en juridische aansprakelijkheid, doordat de gemeente haar zorgplicht mogelijk niet kan nakomen.
Landelijk is het PFAS dossier verder aangescherpt: in 2025 publiceerde het Rijk een uitgebreide Verzamelbrief
PFAS met nieuwe inzichten over de verspreiding van PFAS en de noodzaak tot bronaanpak, terwijl vanaf eind
2024 PFAS formeel als Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) zijn geclassificeerd, waardoor strengere regels gelden
voor beheer, sanering en aansprakelijkheid. Daarnaast zijn Europese restricties in voorbereiding en neemt de
monitoring naar diffuse PFAS blootstelling toe, inclusief PFAS in bloed, bodem en water.
In combinatie met het nog ontbreken van een integrale aanpak en de landelijke aanscherping van normen, achten
we het risico ongewijzigd aanzienlijk; het eerder opgenomen risicobedrag van € 2,5 miljoen blijft op dit moment
een realistische inschatting voor potentiële onderzoekskosten, saneringslasten en aansprakelijkheidsrisico’s.
Mogelijke komst kerncentrale – kansen en risico’s
Risico: Het risico betreft zowel kansen als financiële en bestuurlijke onzekerheden rond de mogelijke komst van een kerncentrale, met potentiële claims, capaciteitsdruk en maatschappelijke effecten, deels afhankelijk van toekomstige afspraken met het Rijk.
De mogelijke vestiging van een kerncentrale in de regio Terneuzen biedt aanzienlijke strategische kansen voor de
gemeente, zoals versterking van de regionale economie, langdurige werkgelegenheid in techniek en energie, en
mogelijke verbeteringen in infrastructuur en gebiedsontwikkeling door rijks- en industrieinvesteringen.
Tegelijkertijd brengt dit scenario relevante risico’s met zich mee. In de voorbereidende fase kunnen ruimtelijke,
juridische en financiële claims ontstaan bij toekomstige besluitvorming of procedures, onder meer rond de
Omgevingswet en nadeelcompensatie. Daarnaast kunnen druk op capaciteit, hogere kosten voor deskundige
ondersteuning, maatschappelijke weerstand of vertraging in planvorming leiden tot extra bestuurlijke en financiële
risico’s. Overigens is het wel zo dat we alle risico’s op claims e.d. in principe doorzetten naar het rijk. Dit ligt nu
nog niet vast in een overeenkomst. Dit volgt na relevante besluitvorming.
De ontwikkelingen worden nauw gevolgd; op dit moment zijn de risico’s nog niet kwantitatief te onderbouwen,
maar worden ze als potentieel substantieel beschouwd. We waarderen dit risico tot nader order op € 2 miljoen.
Onzekerheden rond vroegtijdige afwikkeling contract dienstverlener
Risico: Het risico betreft financiële en juridische onzekerheden rond de vroegtijdige beëindiging van een contract wegens wanprestatie, met een geschatte impact van € 638.107 afhankelijk van de uitkomst van de afwikkeling.
We zetten een vroegtijdige beëindiging van een contract met een dienstverlener in gang naar aanleiding van wanprestatie. Dit kan leiden tot financiële en juridische risico’s voor de gemeente. Mogelijke gevolgen zijn onder meer beëindigingsvergoedingen, claims over gemaakte kosten of interpretatie van contractuele afspraken, en potentiële geschillen over de vaststelling van aansprakelijkheid. Hoewel de alternatieve dienstverlening al in gang is gezet, bestaat er nog onduidelijkheid over de formele afwikkeling van het te beëindigen contract, inclusief de vraag of en in welke omvang schadevergoeding of compensatie wordt verlangd. De contractpartij is inmiddels failliet verklaard. Daarmee blijft sprake van een financieel relevant risico, waarvan de uiteindelijke impact afhankelijk is van de uitkomst van het faillissement en de afwikkeling door de curator. We waarderen dit risico tot nader order op € 638.107.
Oplopende rente/inflatie
Risico: het risico dat onrust op de wereldwijde energiemarkt zorgt voor hogere rente en inflatie. Hierdoor
kunnen onze financieringskosten stijgen en wordt het lastiger om met onze huidige budgetten hetzelfde
te blijven doen.
De directe financiële effecten van stijgende energieprijzen zijn tot en met 2027 beperkt door langlopende contracten, maar indirecte effecten en toekomstige prijsontwikkelingen zorgen voor een toenemend risico op hogere kosten en druk op de gemeentelijke begroting vanaf 2028. Verwachte prijsontwikkelingen worden structureel gevolgd en verwerkt binnen de reguliere planning- en controlcyclus, waardoor wij op dit moment geen afzonderlijk risicobedrag opnemen.
We blijven alert op indirecte gevolgen, bijvoorbeeld bij verbonden partijen, maatschappelijke organisaties of inwoners met een laag inkomen. Op dit moment kunnen we mogelijke indirecte risico's goed opvangen binnen onze bestaande weerstandscapaciteit.
